غلامرضا جلالى ( گروهى از پژوهشگران )

83

مشاهير مدفون در حرم رضوى ( فارسي )

را به طلبه‌ها آموزش مىداد و فلسفه و علوم الهى را به اين شرط تدريس مىكرد كه ابتدا طلبه با اخبار معصومان آشنا باشد و در تزكيهء نفس بكوشد . در سال 1315 ه ق حاج شيخ به اصفهان بازگشت و پس از توقف كوتاهى عازم نجف شد و تا سال 1318 ه ق در آنجا ماند ، در نجف در مسجد سهله ، كوفه ، مقبره كميل و ميثم تمار به زيارت و عبادت مىپرداخت . سال 1319 ه ق بار ديگر به اصفهان بازگشت ، به شيراز رفت و قانون ابو على سينا را نزد حاج ميرزا جعفر طبيب آموزش ديد و رمضان همان سال به بوشهر سفر كرد ، ازآنجا به قصد زيارت خانه خدا به حجاز رفت و پس از فرود آمدن از كشتى پياده راه مدينه را در پيش گرفت . احرام بست و با پاى پياده به مكه رهسپار گرديد . وى در اين سفر كه همان سال 1319 ه ق اتفاق افتاد ، با حاج شيخ فضل اللّه نورى و حاج شيخ محمّد جواد بيدآبادى هم‌سفر بود . دلباختگى به مقام ولايت حاج شيخ را چندين بار به عتبات كشيد ، تا اينكه در سال 1329 ه ق به مشهد عزيمت كرد و تا پايان عمر در مشهد اقامت داشت . وى ساليان مديدى كه در خدمت مردم نيك‌سرشت شهر شهادت بود ، شب و روز نمىشناخت . روزى پسرش به او گفت : خوب است براى مراجعه مردم وقتى مقرر شود . گفت : پسرم : « ليس عند ربنا صباح و لا مساء » آن كس كه براى رضاى خدا به خلق خدمت مىكند ، نبايد وقت معين كند . آخرين روزهاى زندگى مريض شد و به دستور پزشكان معالج ، به بيمارستان منتصريه مشهد انتقال يافت و در آنجا بسترى شد ، ولى ازدحام جمعيت موجب شد تا به منزل يكى از دوستان نزديك خود ، حاج عبد المجيد مولوى منتقل شود . يك ماه آخر عمر را در منزل ايشان بسترى بود ، تا آنكه يكى دو ساعت پس از طلوع آفتاب روز 17 شعبان سال 1361 ه ق شهريور 1321 در 82 سالگى چشم از عالم ماده